Complexe gevolgen rondom zombillion voor economische stabiliteit

De term ‘zombillion’ is de laatste tijd steeds vaker in het nieuws gekomen, vaak in de context van economische modellen en financiële analyses. Het verwijst naar een theoretische staat waarin een aanzienlijk deel van de financiële middelen vastzit in bedrijven die, hoewel technisch gezien niet failliet, geen reële economische activiteit meer ontplooien. Deze bedrijven, vaak aangeduid als ‘zombiebedrijven’, worden in leven gehouden door lage rentetarieven en voortdurende herfinanciering. De gevolgen van een dergelijke situatie voor de economische stabiliteit kunnen verregaand zijn, en het is essentieel om de mechanismen en potentiële risico’s te begrijpen.

Het fenomeen ‘zombillion’ is niet nieuw, maar de omvang ervan is de afgelopen decennia toegenomen, met name na de financiële crisis van 2008 en de recente COVID-19 pandemie. Overheden en centrale banken hebben in reactie op deze crises maatregelen genomen om de economie te ondersteunen, zoals het verlagen van rentetarieven en het verstrekken van leningen aan bedrijven. Hoewel deze maatregelen op korte termijn noodzakelijk waren, hebben ze ook onbedoeld de creatie van zombiebedrijven gestimuleerd, waardoor een aanzienlijk deel van de kapitaalallocatie wordt verstoord en potentiële groei wordt belemmerd. Een gedegen analyse van deze dynamiek is cruciaal voor het formuleren van effectief beleid.

De Oorsprong en Definitie van Zombiebedrijven

Het concept van zombiebedrijven is al een tijdje onderwerp van discussie onder economen. In essentie zijn het bedrijven die niet in staat zijn om hun schulden te betalen uit hun operationele winst, maar die toch in bedrijf blijven dankzij voortdurende herfinanciering. Deze herfinanciering kan afkomstig zijn van banken, obligatiehouders of overheidssteun. De term ‘zombiebedrijf’ is ontstaan omdat deze bedrijven, net als zombies, in een staat van constante wanbetaling verkeren, maar toch doorgaan met ‘leven’. De reden hiervoor ligt vaak in het feit dat de kosten van liquidatie, zoals het verliezen van investeringen en het veroorzaken van banenverlies, hoger worden geacht dan de kosten van het in leven houden van de bedrijven.

De Rol van Lage Rentetarieven

Lage rentetarieven spelen een cruciale rol in de proliferatie van zombiebedrijven. Wanneer de rente laag is, wordt het voor bedrijven gemakkelijker om schulden te herfinancieren, zelfs als hun operationele winst niet voldoende is om de rente en aflossingen te dekken. Dit creëert een perverse stimulans voor bedrijven om door te gaan met activiteiten die niet winstgevend zijn, in de hoop dat de economie zal verbeteren en hun financiële situatie zal stabiliseren. Dit effect wordt versterkt door een klimaat van risico-aversie bij banken, die vaak terughoudend zijn om faillissementen te accepteren vanwege de mogelijke negatieve gevolgen voor hun kapitaalpositie. Dit kan leiden tot het continu verlengen van leningen aan bedrijven die anders al failliet zouden zijn.

Jaar	Percentage Zombiebedrijven (geschat)
2007	5%
2013	12%
2019	15%
2023 (geschat)	18-20%

Zoals de tabel laat zien, is het percentage zombiebedrijven in de afgelopen decennia aanzienlijk gestegen, wat de impact van lage rentetarieven en economische crises op de financiële stabiliteit illustreert. Dit fenomeen is niet beperkt tot één land of sector; het wordt wereldwijd waargenomen, met name in sectoren die structureel onder druk staan, zoals de detailhandel en de energie-industrie.

De Impact op Economische Productiviteit

De aanwezigheid van een groot aantal zombiebedrijven heeft een belangrijke impact op de economische productiviteit. Doordat kapitaal wordt vastgehouden in bedrijven die niet in staat zijn om te innoveren en te groeien, wordt de allocatie van middelen verstoord. Dit belemmert de investeringen in nieuwe, meer productieve bedrijven die potentieel wel in staat zijn om groei en werkgelegenheid te genereren. Het gevolg is een lagere gemiddelde productiviteitsgroei en een verminderde concurrentiekracht van de economie. Bovendien kan de aanwezigheid van zombiebedrijven de prijzen drukken, waardoor gezonde bedrijven worden benadeeld en de markt destabiliseert.

De Verdeling van Kapitaal en Innovatie

Een cruciaal aspect van de impact van zombiebedrijven is de verstoring van de kapitaalverdeling. Normaal gesproken zouden middelen worden toegewezen aan bedrijven met de hoogste potentiële rendementen, wat innovatie en economische groei stimuleert. Echter, wanneer zombiebedrijven in leven worden gehouden, wordt kapitaal vastgehouden in bedrijven met een lage of negatieve productiviteit. Dit leidt tot een inefficiënte allocatie van middelen en belemmert de ontwikkeling van nieuwe technologieën en bedrijfsmodellen. Het gebrek aan concurrentie als gevolg van zombiebedrijven kan ook de stimulans voor innovatie verminderen, omdat bedrijven minder geneigd zijn om te investeren in nieuwe producten en processen.

• Verminderde investeringen in innovatie.
• Lagere productiviteitsgroei.
• Verstoorde kapitaalallocatie.
• Verlaagde concurrentiedruk.

Deze factoren leiden tot een negatieve spiraal, waarbij de economische groei wordt belemmerd en de kloof tussen productieve en niet-productieve bedrijven verder wordt vergroot. Het is daarom van essentieel belang om te identificeren en aan te pakken.

Risico's voor de Financiële Stabiliteit

Naast de negatieve impact op de economische productiviteit, vormen zombiebedrijven ook een risico voor de financiële stabiliteit. De schulden van deze bedrijven kunnen een bedreiging vormen voor de balansen van banken en andere financiële instellingen. Wanneer een zombiebedrijf uiteindelijk failliet gaat, kunnen banken aanzienlijke verliezen lijden, wat kan leiden tot een kredietcrunch en een verdere destabilisatie van de financiële markten. Het risico wordt vergroot door het feit dat banken vaak onvoldoende voorzieningen in acht nemen voor potentiële verliezen op leningen aan zombiebedrijven, waardoor ze kwetsbaarder zijn voor schokken.

Systemische Risico’s en Kredietkwaliteit

De accumulatie van leningen aan zombiebedrijven kan ook leiden tot systemische risico's. Wanneer een groot aantal zombiebedrijven tegelijkertijd in financiële problemen komt, kan dit een domino-effect veroorzaken, waarbij de financiële problemen van één bedrijf zich verspreiden naar andere bedrijven en financiële instellingen. Dit kan leiden tot een brede financiële crisis, zoals we hebben gezien tijdens de financiële crisis van 2008. Het is daarom van cruciaal belang voor toezichthouders om de kredietkwaliteit van bankportefeuilles nauwlettend in de gaten te houden en ervoor te zorgen dat banken voldoende kapitaal aanhouden om potentiële verliezen te absorberen.

1. Monitor kredietportefeuilles van banken.
2. Verhoog kapitaaleisen voor banken.
3. Voer stresstests uit om de weerbaarheid van banken te testen.
4. Verbeter de transparantie van leningen aan zombiebedrijven.

Deze maatregelen kunnen helpen om de risico's voor de financiële stabiliteit te verminderen en de veerkracht van het financiële systeem te vergroten.

Beleidsopties voor het Aanpakken van Zombiebedrijven

Het aanpakken van het probleem van zombiebedrijven vereist een combinatie van beleidsmaatregelen. Een belangrijke stap is het creëren van een omgeving die het mogelijk maakt voor niet-rendabele bedrijven om te reorganiseren of te ontbinden. Dit kan worden bereikt door de faillietwetgeving te vereenvoudigen en te moderniseren, en door de stigma rondom faillissement te verminderen. Bovendien is het belangrijk om de steun te verminderen die wordt verleend aan zombiebedrijven, zoals lage rentetarieven en overheidssteun. Dit kan worden gedaan door de rente te verhogen en de criteria voor overheidssteun aan te scherpen.

Het is echter belangrijk om bij het formuleren van beleid rekening te houden met de mogelijke sociale gevolgen, zoals banenverlies. Daarom is het essentieel om te investeren in omscholingsprogramma's en werkgelegenheidsmaatregelen om werknemers te helpen bij het vinden van nieuw werk. Een proactieve aanpak, gericht op het stimuleren van innovatie en het creëren van nieuwe groeimogelijkheden, is cruciaal om de negatieve gevolgen van het opruimen van zombiebedrijven te minimaliseren.

Toekomstige Ontwikkelingen en Potentiële Scenario's

De toekomst van het ‘zombillion’ fenomeen hangt af van een aantal factoren, waaronder het economische klimaat, het monetair beleid en de structurele veranderingen in de economie. Als de rente laag blijft en de economie zwak blijft, is het waarschijnlijk dat het aantal zombiebedrijven zal blijven groeien, wat de negatieve gevolgen voor de productiviteit en de financiële stabiliteit zal verergeren. Echter, als de economie herstelt en de rente stijgt, kan het aantal zombiebedrijven afnemen, waardoor ruimte ontstaat voor nieuwe, meer productieve bedrijven. Het is belangrijk om te beseffen dat er geen eenvoudige oplossing is voor dit probleem, en dat een combinatie van beleidsmaatregelen nodig is om de risico’s te beheersen en de economische groei te stimuleren. Een zorgvuldige monitoring van de ontwikkeling van zombiebedrijven en een flexibele beleidsrespons zijn cruciaal om de economische stabiliteit te waarborgen.

We kunnen verwachten dat de discussie over zombiebedrijven de komende jaren intensiever zal worden, aangezien de gevolgen van de COVID-19 pandemie en de huidige geopolitieke spanningen zich verder ontvouwen. Het is essentieel dat beleidsmakers, banken en bedrijven zich bewust zijn van de potentiële risico’s en proactief maatregelen nemen om deze te mitigeren, zodat de economie veerkrachtig kan blijven en kan profiteren van toekomstige kansen.